همه چیز درباره قرارداد بازسازی ساختمان + انواع آن

قرارداد بازسازی توافقی رسمی میان کارفرما و پیمانکار است که در آن شرایط، هزینه‌ها، مدت زمان و جزئیات اجرای پروژه بازسازی مشخص می‌شود. این قرارداد که می‌تواند شامل بازسازی خانه، دفتر کار یا هر فضای دیگری باشد مانند یک نقشه راه عمل می‌کند تا طرفین بدانند چه کاری، در چه زمانی و با چه کیفیتی باید انجام شود. مزیت اصلی قرارداد بازسازی این است که از بروز اختلاف و سوءتفاهم جلوگیری می‌کند. وقتی کارفرما دقیقاً بداند چه خدماتی دریافت می‌کند و پیمانکار نیز بداند چه تعهداتی دارد، مسیر همکاری شفاف و دوستانه خواهد بود.

یک قرارداد بازسازی معمولاً شامل بخش‌هایی مانند شرح خدمات، هزینه‌ها، برنامه زمانی، ضمانت‌ها و شرایط پرداخت است. برای مثال، بازسازی آشپزخانه می‌تواند با ذکر متریال، مدت زمان و هزینه به طور دقیق در قرارداد ثبت شود. در آکادمی بازسازی معمار آکادمی ما تلاش می‌کنیم تمام نکات حقوقی و فنی مربوط به قراردادهای بازسازی را به زبان ساده و کاربردی توضیح دهیم تا هم کارفرما و هم پیمانکار بتوانند با آگاهی بیشتر همکاری موفقی را تجربه کنند.

در ادامه برای شما عزیزان پادکستی درباره موضوع قرارداد بازسازی و میزان اهمیت و انواع آن تهیه کرده ایم تهیه شده توسط استاد احمد مولوی مدرس بازسازی در معمار دات آکادمی

چرا برای بازسازی ساختمان نیاز به تنظیم قرارداد است؟

تنظیم قرارداد بازسازی ساختمان که جزئی از اصطلاحات معماری است، یک ضرورت است نه تشریفات. وقتی پروژه‌ای آغاز می‌شود، معمولاً هزینه‌ها، زمان‌بندی و انتظارات زیادی در میان است. اگر این موارد به‌طور مکتوب و رسمی ثبت نشوند، احتمال اختلاف، اتلاف وقت و حتی افزایش هزینه‌ها بسیار بالا می‌رود. قرارداد بازسازی باعث می‌شود کارفرما و پیمانکار از ابتدا دید روشنی نسبت به تعهدات خود داشته باشند. در این قرارداد (که می‌تواند شامل جزئیات خدمات، برنامه زمانی، متریال مصرفی و شرایط پرداخت باشد) تمام مراحل شفاف می‌شود. به این ترتیب، اگر مشکلی پیش بیاید، متن قرارداد به‌عنوان سندی معتبر می‌تواند راه‌حل قانونی و عادلانه ارائه دهد. مزیت دیگر تنظیم قرارداد، ایجاد اعتماد متقابل است. کارفرما مطمئن می‌شود پروژه در مسیر درست پیش می‌رود و پیمانکار نیز امنیت شغلی و مالی خود را تضمین‌شده می‌بیند. در نتیجه، قرارداد بازسازی کلید موفقیت پروژه و آرامش خاطر طرفین است. برای بهره‌مندی از تجربه حرفه‌ای در بازسازی ساختمان و مشاوره آن، استفاده از خدمات تخصصی و مشاوره‌ای معمار آکادمی می‌تواند مسیر پروژه را کوتاه‌تر و مطمئن‌تر کند و از بروز مشکلات احتمالی جلوگیری نماید.

در معمار اکادمی، ما همیشه تلاش می‌کنیم منابعی ارائه بدیم که شما رو به خلاق‌ترین نسخه‌ی خودتون در طراحی برسونه. اگر این مقاله براتون جالب بود، مقاله “رشته معماری” هم قطعاً ارزش خوندن داره.

در معمار اکادمی، ما همیشه تلاش می‌کنیم منابعی ارائه بدیم که شما رو به خلاق‌ترین نسخه‌ی خودتون در طراحی برسونه. اگر این مقاله براتون جالب بود، مقاله “ترک های خطرناک در ساختمان” هم قطعاً ارزش خوندن داره.

همانطور که سایت lawinsider میگوید:

Construction Contractor means a person who undertakes to or offers to undertake to, or purports to have the capacity to undertake to, or submits a bid to, or does himself or by or through others, construct, alter, repair, add to, subtract from, improve, move, wreck, or demolish any building, highway, road, railroad, excavation, or other structure, project, development, or improvement to real property, or to do any part thereof.

قرارداد بازسازی ساختمان شامل چه مواردی است؟

• مشخصات طرفین قرارداد بازسازی ساختمان:
  در ابتدای قرارداد باید مشخصات کامل کارفرما و پیمانکار درج شود. این اطلاعات شامل نام و نام خانوادگی، شماره ملی یا شناسه حقوقی شرکت، آدرس محل سکونت یا دفتر کار و شماره تماس معتبر است. وجود این بخش، شفافیت هویتی ایجاد کرده و از بروز هرگونه ابهام یا سوء‌استفاده جلوگیری می‌کند.
• موضوع قرارداد:
  در این بخش نوع و محدوده بازسازی به‌طور دقیق مشخص می‌شود. برای مثال، بازسازی آشپزخانه، تغییر دکوراسیون داخلی، نوسازی نما یا بهبود تأسیسات. تعریف شفاف موضوع قرارداد از سردرگمی طرفین جلوگیری کرده و باعث می‌شود پیمانکار وظایف خود را بداند و کارفرما انتظاراتی واقع‌بینانه داشته باشد. همچنین، دانستن این که سود بازسازی خانه چقدر است؟ می‌تواند برای کارفرما و سرمایه‌گذار مهم باشد. بازسازی درست و برنامه‌ریزی‌شده نه تنها ارزش ملک را افزایش می‌دهد، بلکه بازده مالی خوبی نسبت به هزینه‌های صرف شده ایجاد می‌کند و ریسک‌های احتمالی را کاهش می‌دهد.
• مدت زمان اجرای پروژه: زمان‌بندی پروژه یکی از مهم‌ترین قسمت‌های قرارداد است. در این بخش تاریخ شروع و پایان پروژه به همراه جدول زمان‌بندی مراحل مختلف ذکر می‌شود. زمان‌بندی دقیق به کارفرما کمک می‌کند برنامه‌ریزی بهتری برای استفاده از ملک داشته باشد و پیمانکار نیز مسئولیت‌پذیری بیشتری در تحویل به‌موقع داشته باشد.
• هزینه و شرایط پرداخت: قرارداد باید مبلغ کل پروژه و نحوه پرداخت را شفاف مشخص کند. پرداخت می‌تواند به‌صورت مرحله‌ای، اقساطی یا یکجا انجام شود. این بخش همچنین شامل جزئیات مربوط به پیش‌پرداخت و زمان تسویه حساب است. شفافیت مالی مانع اختلافات احتمالی شده و امنیت خاطر طرفین را فراهم می‌آورد.
• تعهدات پیمانکار: پیمانکار موظف است کار را با کیفیت مطلوب، استفاده از مصالح استاندارد و مطابق با نقشه‌ها و توافقات انجام دهد. همچنین باید پروژه را در موعد مقرر تحویل دهد. در صورت قصور یا تأخیر، پیمانکار مسئول است و کارفرما می‌تواند بر اساس قرارداد اقدام قانونی انجام دهد.

در معمار اکادمی، ما همیشه تلاش می‌کنیم منابعی ارائه بدیم که شما رو به خلاق‌ترین نسخه‌ی خودتون در طراحی برسونه. اگر این مقاله براتون جالب بود، مقاله “سونداژ در عمران” هم قطعاً ارزش خوندن داره.

در معمار اکادمی، ما همیشه تلاش می‌کنیم منابعی ارائه بدیم که شما رو به خلاق‌ترین نسخه‌ی خودتون در طراحی برسونه. اگر این مقاله براتون جالب بود، مقاله “بازسازی حمام و دستشویی” هم قطعاً ارزش خوندن داره.

• تعهدات کارفرما: کارفرما موظف است هزینه‌ها را طبق قرارداد بازسازی ساختمان و در زمان توافق‌شده پرداخت کند. همچنین باید شرایط مناسب برای اجرای پروژه، مانند دسترسی به محل کار یا تأمین مجوزهای لازم، را فراهم آورد. همکاری مناسب کارفرما روند بازسازی را تسریع کرده و از ایجاد وقفه‌های غیرضروری جلوگیری می‌کند.
• ضمانت‌نامه‌ها و بیمه: برای اطمینان خاطر کارفرما، پیمانکار می‌تواند ضمانت حسن انجام کار ارائه دهد. همچنین بیمه مسئولیت در برابر حوادث احتمالی حین کار از اهمیت زیادی برخوردار است. این بخش تضمین می‌کند که در صورت بروز مشکل یا خسارت، خسارت مالی یا جانی جبران شود و کارفرما دچار زیان نگردد.
• شرایط فسخ قرارداد بازسازی ساختمان: در این قسمت مواردی که منجر به فسخ قرارداد می‌شود، ذکر می‌گردد. برای مثال، عدم اجرای تعهدات توسط هر یک از طرفین یا تأخیرهای غیرقابل توجیه پیمانکار. وجود این بند، راهی قانونی برای خروج از همکاری ناموفق ایجاد می‌کند و از ضرر و زیان‌های احتمالی طرفین جلوگیری خواهد کرد.
• حل اختلاف: اگر بین کارفرما و پیمانکار اختلافی ایجاد شود، این بند مشخص می‌کند که چگونه و در کدام مرجع حل خواهد شد. روش‌های متداول شامل داوری، شورای حل اختلاف یا دادگاه است. درج این بخش، مانع از کشمکش‌های طولانی شده و روند حل اختلاف را سریع‌تر و منصفانه‌تر می‌کند.
• امضا و اعتبار قرارداد بازسازی ساختمان: امضای نهایی کارفرما و پیمانکار به همراه تاریخ قرارداد، سند را رسمیت می‌بخشد. در برخی موارد، امضای شاهدان نیز برای افزایش اعتبار اضافه می‌شود. این بخش پایانی، قرارداد را از یک توافق شفاهی به سندی معتبر و الزام‌آور تبدیل می‌کند که در صورت لزوم قابلیت پیگیری قانونی دارد.

در معمار اکادمی، ما همیشه تلاش می‌کنیم منابعی ارائه بدیم که شما رو به خلاق‌ترین نسخه‌ی خودتون در طراحی برسونه. اگر این مقاله براتون جالب بود، مقاله “اشتباهات رایج در بازسازی” هم قطعاً ارزش خوندن داره.

در معمار اکادمی، ما همیشه تلاش می‌کنیم منابعی ارائه بدیم که شما رو به خلاق‌ترین نسخه‌ی خودتون در طراحی برسونه. اگر این مقاله براتون جالب بود، مقاله “دوره تاسیسات مکانیکی ساختمان” هم قطعاً ارزش خوندن داره.

انواع قرارداد بازسازی ساختمان که مورد استفاده قرار می گیرد

1. قرارداد مقطوع: در این نوع قرارداد، مبلغ کل پروژه از همان ابتدا مشخص می‌شود و پیمانکار موظف است بدون توجه به تغییر قیمت‌ها یا هزینه‌های اضافی، پروژه را تکمیل کند. این روش برای کارفرما اطمینان مالی به همراه دارد، چون از افزایش ناگهانی هزینه‌ها جلوگیری می‌کند. پیمانکار هم با مدیریت صحیح هزینه‌ها می‌تواند سود خوبی کسب کند. البته اگر برآورد اولیه دقیق نباشد، پیمانکار ممکن است دچار ضرر شود.
2. قرارداد زمان و مصالح: در این قرارداد، کارفرما تمامی هزینه‌های واقعی پروژه شامل مصالح، تجهیزات و دستمزدها را پرداخت می‌کند و علاوه بر آن درصدی از کل مخارج به‌عنوان سود پیمانکار در نظر گرفته می‌شود. این روش برای پروژه‌هایی مناسب است که در ابتدای کار، جزئیات و حجم فعالیت‌ها به‌طور کامل مشخص نیست. هرچند این نوع قرارداد انعطاف بالایی دارد، اما کارفرما باید توانایی کنترل هزینه‌ها را داشته باشد.
3. قرارداد پیمان مدیریت: قرارداد پیمان مدیریت یا مدیریت پیمان در این نوع قرارداد، پیمانکار نقش مدیر پروژه را ایفا می‌کند و وظیفه مدیریت، هماهنگی و نظارت بر اجرای کارها را دارد. خرید مصالح و پرداخت هزینه‌ها توسط کارفرما انجام می‌شود. این روش به کارفرما کنترل کامل‌تری می‌دهد، اما نیازمند اعتماد و همکاری نزدیک دو طرف است. پیمان مدیریت معمولاً در پروژه‌های بزرگ و پیچیده کاربرد دارد و برای کارفرماهایی که تجربه یا وقت کافی دارند، گزینه‌ای مطلوب محسوب می‌شود. برای کسب اطلاعات جامع و یادگیری اصول قانونی و عملی این نوع قرارداد، می‌توانید از آموزش قرارداد پیمان مدیریت سایت ما بهره‌مند شوید.
4. قرارداد دستمزدی یا امانی: در این روش پیمانکار صرفاً دستمزد کارگران را دریافت می‌کند و مسئولیتی در قبال تهیه مصالح یا تجهیزات ندارد. تمام هزینه‌های جانبی و خرید متریال بر عهده کارفرماست. این قرارداد برای پروژه‌های کوچک و بازسازی‌های جزئی مناسب است، چون کارفرما کنترل کامل روی کیفیت و نوع مصالح دارد. با این حال، اگر کارفرما تجربه کافی نداشته باشد، احتمال افزایش هزینه یا مشکلات اجرایی وجود دارد.
5. قرارداد درصدی: در این مدل، دستمزد پیمانکار به‌صورت درصدی از کل هزینه‌های پروژه تعیین می‌شود. برای مثال، پیمانکار ممکن است ۱۰ تا ۲۰ درصد از کل هزینه‌ها را به‌عنوان دستمزد دریافت کند. این نوع قرارداد شفاف و ساده است اما گاهی پیمانکار ممکن است انگیزه افزایش هزینه‌ها را داشته باشد تا دستمزد بیشتری بگیرد. بنابراین نظارت دقیق بر مخارج اهمیت زیادی دارد.
6. قرارداد کلید در دست: در این روش، پیمانکار از طراحی تا اجرای کامل پروژه را برعهده دارد و در نهایت ملک آماده و تکمیل‌شده را به کارفرما تحویل می‌دهد. کارفرما تنها نتیجه نهایی را دریافت می‌کند و درگیر جزئیات اجرایی نمی‌شود. این مدل برای افرادی که زمان یا تخصص کافی ندارند مناسب است. البته هزینه چنین قراردادی معمولاً بیشتر است، چون پیمانکار تمام مسئولیت‌ها را می‌پذیرد.
7. قرارداد مرحله‌ای: در این نوع قرارداد، پروژه به بخش‌های مختلف تقسیم می‌شود و پس از اتمام و تأیید هر مرحله، کارفرما هزینه آن را پرداخت می‌کند. این روش باعث شفافیت و کاهش ریسک مالی می‌شود، چون پرداخت‌ها به پیشرفت واقعی کار وابسته است. پیمانکار نیز با دریافت مرحله‌ای وجه، انگیزه بیشتری برای انجام درست و به‌موقع کار دارد.
8. قرارداد مشارکتی: در قرارداد مشارکتی، کارفرما و پیمانکار به نوعی در سود و هزینه‌های پروژه شریک می‌شوند. این مدل بیشتر در پروژه‌های بزرگ و بلندمدت دیده می‌شود، جایی که پیمانکار حاضر است بخشی از هزینه‌ها را تقبل کرده و در عوض سهمی از سود پروژه دریافت کند. هرچند این روش در بازسازی‌های کوچک کم‌تر مرسوم است.
9. قرارداد مشاوره‌ای: در این مدل، پیمانکار نقش مشاور دارد و مسئولیت اصلی او ارائه طرح‌ها، برنامه‌ریزی و راهکارهای فنی است. اجرای پروژه معمولاً بر عهده تیم دیگری گذاشته می‌شود. این نوع قرارداد بیشتر در پروژه‌های خاص و لوکس کاربرد دارد، جایی که کارفرما نیازمند ایده‌های خلاقانه یا تخصصی است. هزینه مشاوره بر اساس توافق طرفین تعیین می‌شود.
10. قرارداد ترکیبی: گاهی کارفرما و پیمانکار تصمیم می‌گیرند چند نوع قرارداد را با هم ترکیب کنند. برای مثال، طراحی پروژه می‌تواند بر اساس قرارداد درصدی و اجرای آن به‌صورت مقطوع انجام شود. این انعطاف‌پذیری کمک می‌کند قرارداد دقیق‌تر با شرایط پروژه هماهنگ شود. البته تنظیم چنین قراردادی نیازمند دقت حقوقی بیشتری است.
11. قرارداد BOT یا ساخت، بهره‌برداری، انتقال: این مدل بیشتر در پروژه‌های بزرگ عمرانی و بازسازی زیرساخت‌ها کاربرد دارد. پیمانکار پروژه را بازسازی یا نوسازی می‌کند، مدتی آن را بهره‌برداری می‌کند (مثلاً اجاره یا استفاده از درآمد حاصل) و سپس آن را به کارفرما یا دولت تحویل می‌دهد. این روش سرمایه‌گذاری سنگین نیاز دارد و در بازسازی ساختمان‌های مسکونی رایج نیست.
12. قرارداد BOLT یا ساخت، بهره‌برداری، اجاره، انتقال: شباهت زیادی به BOT دارد با این تفاوت که پیمانکار پس از بازسازی یا ساخت، پروژه را برای مدتی به کارفرما اجاره می‌دهد. پس از پایان دوره اجاره، مالکیت به کارفرما بازمی‌گردد. این مدل معمولاً در بازسازی ساختمان‌های تجاری یا پروژه‌های خاص مثل هتل‌ها و مراکز اداری استفاده می‌شود.
13. قرارداد پیمان فرعی: در این نوع، پیمانکار اصلی بخشی از پروژه را به پیمانکاران فرعی می‌سپارد. مثلاً بازسازی تأسیسات به یک پیمانکار متخصص برق و مکانیک داده می‌شود. این روش باعث افزایش کیفیت در بخش‌های تخصصی می‌شود، اما نیازمند هماهنگی دقیق و نظارت جدی بر عملکرد پیمانکاران فرعی است.
14. قرارداد پیمان مدیریت مشروط: در این قرارداد، پیمانکار تنها در صورت دستیابی به نتایج مشخص (مانند کاهش هزینه یا افزایش سرعت اجرا) حق‌الزحمه کامل خود را دریافت می‌کند. این مدل انگیزه بالایی برای پیمانکار ایجاد می‌کند اما به دلیل پیچیدگی در ارزیابی نتایج، کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرد.
15. قرارداد پیمان دست دوم: در این مدل، پیمانکار اصلی کار را به فرد یا تیم دیگری واگذار می‌کند که به آن «پیمان دست دوم» می‌گویند. این نوع قرارداد معمولاً غیررسمی و در پروژه‌های کوچک دیده می‌شود. از آنجا که گاهی بدون شفافیت حقوقی انجام می‌شود، ریسک بالایی برای کارفرما دارد و توصیه نمی‌شود.

در معمار اکادمی، ما همیشه تلاش می‌کنیم منابعی ارائه بدیم که شما رو به خلاق‌ترین نسخه‌ی خودتون در طراحی برسونه. اگر این مقاله براتون جالب بود، مقاله “پنل سه بعدی چیست؟” هم قطعاً ارزش خوندن داره.

نمونه قرارداد تعمیر و بازسازی ساختمان

تعهدات کارفرما و پیمانکار در قرارداد پیمانکاری بازسازی ساختمان

در هر قرارداد بازسازی ساختمان، شفاف بودن تعهدات کارفرما و پیمانکار اهمیت زیادی دارد. این تعهدات مشخص می‌کنند که هر طرف چه وظایفی دارد و چه انتظاراتی باید برآورده شود. رعایت دقیق این موارد باعث کاهش اختلافات، افزایش کیفیت کار و اجرای به‌موقع پروژه می‌شود. برای یادگیری کامل نحوه تدوین و رعایت این تعهدات و مدیریت صحیح پروژه‌های بازسازی، می‌توانید در آموزش حضوری بازسازی شرکت کنید و از تجربه عملی متخصصان بهره‌مند شوید.

تعهدات کارفرما

1. پرداخت به‌موقع هزینه‌ها: کارفرما موظف است طبق جدول زمان‌بندی و شرایط قرارداد بازسازی ساختمان، هزینه‌های پروژه را پرداخت کند.
2. تأمین مصالح و امکانات (در صورت توافق): در برخی قرارداد بازسازی ساختمان، فراهم کردن مصالح یا دسترسی به محل کار بر عهده کارفرماست.
3. همکاری و هماهنگی: کارفرما باید اطلاعات و مستندات لازم را در اختیار پیمانکار قرار دهد و دسترسی مناسب برای اجرای پروژه را فراهم کند.
4. صدور مجوزها و هماهنگی‌های قانونی: اگر پروژه نیاز به مجوز شهرداری یا سازمان‌های مرتبط دارد، معمولاً کارفرما مسئولیت دریافت آن‌ها را بر عهده دارد.
5. بازرسی و تأیید مراحل: کارفرما موظف است مراحل انجام کار را بررسی کند و پس از تأیید، پرداخت مرحله‌ای را انجام دهد.

تعهدات پیمانکار

1. اجرای کار با کیفیت و استاندارد: پیمانکار باید تمام مراحل بازسازی را طبق مشخصات فنی، نقشه‌ها و استانداردهای مصالح انجام دهد.
2. رعایت زمان‌بندی پروژه: پیمانکار موظف است پروژه را در بازه زمانی توافق‌شده تکمیل کند و از تأخیرهای غیرضروری خودداری کند.
3. استفاده از نیروی متخصص و مصالح مناسب: پیمانکار باید تیم مجرب و مصالح استاندارد را برای اجرای پروژه انتخاب کند.
4. ایمنی و رعایت مقررات: پیمانکار مسئول رعایت ایمنی کارکنان، کارفرما و محل پروژه است.
5. گزارش‌دهی و شفافیت: پیمانکار موظف است پیشرفت پروژه را به کارفرما گزارش دهد و در صورت بروز مشکل، راهکار مناسب ارائه کند.

مفاد و بندهای مهم در قرارداد بازسازی ساختمان

مشخصات طرفین: اطلاعات کامل کارفرما و پیمانکار شامل نام، آدرس، شماره تماس و شناسه قانونی (کد ملی یا شماره ثبت شرکت) ذکر می‌شود تا هویت طرفین شفاف و قابل پیگیری باشد.

موضوع قرارداد بازسازی ساختمان: نوع و محدوده بازسازی مشخص می‌شود؛ برای مثال بازسازی داخلی، نما، تأسیسات یا تغییر دکوراسیون. این بند باعث می‌شود پیمانکار دقیقاً بداند چه کاری انجام دهد و کارفرما چه انتظاری دارد.

مدت زمان و زمان‌بندی: تاریخ شروع و پایان پروژه و جدول زمان‌بندی مراحل کاری مشخص می‌شود تا هر دو طرف تعهد به زمان‌بندی داشته باشند و از تأخیر جلوگیری شود.

هزینه و شرایط پرداخت: مبلغ کل، نحوه پرداخت (مرحله‌ای، اقساطی یا یکجا) و شرایط مالی مرتبط درج می‌شود تا از اختلاف و سوءتفاهم مالی جلوگیری شود.

تعهدات پیمانکار: کیفیت کار، استفاده از مصالح استاندارد، رعایت زمان‌بندی و ایمنی کارکنان مشخص می‌شود تا مسئولیت پیمانکار واضح باشد.

تعهدات کارفرما: پرداخت به‌موقع، فراهم کردن شرایط اجرای پروژه و صدور مجوزهای لازم بر عهده کارفرماست.

ضمانت‌ها و بیمه: شامل ضمانت حسن انجام کار، بیمه مسئولیت و هرگونه ضمانت مرتبط با کیفیت و ایمنی پروژه می‌شود.

شرایط فسخ قرارداد بازسازی ساختمان: مواردی که اجازه فسخ قرارداد را به هر یک از طرفین می‌دهد، مشخص می‌شود تا امکان خروج قانونی از پروژه وجود داشته باشد.

حل اختلاف: تعیین مرجع حل اختلاف (داوری، شورای حل اختلاف یا دادگاه) باعث می‌شود در صورت بروز مشکل، روند قانونی مشخص و سریع طی شود.

امضا و اعتبار قرارداد: امضای طرفین و در صورت لزوم شاهدان، سند را رسمیت می‌بخشد و قرارداد را الزام‌آور می‌کند.